پنج نیروی پورتر

پنج نیروی پورتر

تحلیل به کمک این چارچوب برای درک مفاهیم مزیت رقابتی (competitive advantage)، هوش رقابتی (Competitve intelligence) و هوش استراتژیک (Strategic intellience)، سازمان و کسب‌وکار بسیار حائز اهمیت است. نیروهای پنج‌گانه مؤثر بر صنعت (پنج نیروی پورتر) عبارتند از :

• قدرت چانه‌زنی تأمین‌کننده

• تهدید ورود رقبای جدید

• تهدید ورود کالا/خدمات جایگزین

• قدرت چانه‌زنی خریداران

• رقابت بین رقبای فعلی

مایکل پورتر کیست؟

مایکل ای. پورتر، اقتصاد دانی مشهور در دانشکده تجارت هاروارد است که به خاطر کمک‌های قابل توجهش به حوزه اقتصاد و استراتژی کسب‌وکار شناخته می‌شود. او به عنوان یکی از مشهورترین نظریه‌پردازان درباره اقتصاد، استراتژی کسب‌وکار، و مسائل اجتماعی شناخته می‌شود و تفکرات پورتر تا حد زیادی به تدوین استراتژی کسب و کارها کمک کرده است.

او به عنوان پدر استراتژی مدرن کسب و کار‌ها شناخته می‌شود و ۱۸ کتاب و مقالات بسیاری در این حوزه را نوشته است. مشهور ترین مدل او، چارچوب پنج نیروی رقابتی پورتر است که ابزار مهمی برای تحلیل استراتژیک کسب‌وکار است. در ادامه این پنج نیروی رقابتی پورتر را تشریح می‌کنیم.

۱ قدرت چانه‌زنی تأمین‌کننده

اولین نیرو از پنج نیروی موثر بر صنعت که توسط پورتر معرفی شده است، قدرت چانه‌زنی تأمین‌کنندگان می‌باشد. قدرت چانه‌زنی تأمین‌کنندگان به‌عنوان بازی ورودی‌ها شناخته می‌شود.

زمانی که تأمین‌کنندگان قدرت بیشتری داشته باشند، آزادی عمل شرکت را محدود می‌کنند و با عوامل متفاوتی از جمله هزینه، قیمت و زمان، شرکت را تحت‌فشار قرار دهند. برخی از فاکتورهایی که قدرت تأمین‌کننده را بالا می‌برد انحصاری بودن تأمین‌کننده، بالا بودن هزینه تغییر تأمین‌کننده، شکاف اطلاعاتی، قدرت اتحادیه‌ها، کم بودن رقابت بین تأمین‌کنندگان است. در صورتی که تأمین‌کنندگان نسبت به شرکت قدرت چانه‌زنی کمتری داشته باشند (مثلاً رقابت بین تأمین‌کنندگان زیاد و تمایز بین آنها کم باشد)، شرکت آزادی عمل بیشتری خواهد داشت.

پیشنهاد مطالعه : مدل کسب و کار بر اساس چه منطقی کار می‌کند؟

۲ تهدید ورود رقبای جدید

دومین نیرو در میان پنج نیروی پورتر، تهدید ورود رقبای جدید می‌باشد. در هر صنعتی در صورتی که موانع ورود ساده باشد، تازه‌واردان بیشتری وارد شده و جهت اخذ سهم بازار بر روی سازمان‌های حاضر در صنعت فشار می‌گذارند. این فشارها می‌تواند منجر بر فشار آوردن بر قیمت‌ها، هزینه‌‌ها و نرخ سرمایه‌گذاری درون صنعت شود. در صورتی که سرمایه ورودی اولیه بالا باشد، دانش و تخصص بالایی برای موفقیت مورد نیاز باشد یا مرز‌های ورود به صنعت کنترل شود، این تهدید کاهش می‌یابد.

۳  تهدید ورود کالا/خدمات جایگزین

یک کالا یا خدمت جایگزین از فناوری جدید یا متفاوتی برای حل مشکل صنعت بهره ‌می‌برد. به‌عنوان مثال در صنعت مخابرات تلفن‌های خطی و تلفن‌های همراه این سابقه را تجربه کرده‌اند. عواملی مانند راحتی جایگزینی، نیاز صنعت به کالا/خدمت جدید، اشتیاق خریدار به محصول جایگزین، قیمت‌های نسبی و غیره از عوامل مؤثر بر این تهدید هستند. هر چه تمایل خریداران به محصولات جایگزین بالاتر و گزینه‌های جایگزین در دسترس بیشتر باشد، این تهدید افزایش می‌یابد.

پیشنهاد مطالعه : ارزیابی عملکرد سازمان

۴ قدرت چانه‌زنی خریداران

توانایی مشتریان در تحت‌فشار قراردادن شرکت‌ها، قدرت چانه‌زنی خریدار محسوب می‌شود. این قدرت همچنین حساسیت مشتری به تغییرات قیمت را افزایش می‌دهد. برنامه‌هایی مانند افزایش وفاداری مشتری‌ها برای سازمان‌ها منجر به کاهش قدرت این تهدید می‌گردد. با افزایش تنوع و تعداد رقبا و کاهش شکاف اطلاعاتی بین خریدار و شرکت، این تهدید به‌ شدت افزایش می‌یابد.

با افزایش قدرت چانه‌زنی مشتری، مشتری تعیین‌کننده بعضی از مناسبات می‌گردد.

۵ رقابت بین رقبای فعلی

در بسیاری از صنایع می‌توان این تهدید را ملموس‌ترین عامل پنج‌‌گانه دانست. درک و فهم رقابت درون صنعت و رقبا منوط به بازاریابی موفق محصولات است. هر سازمانی نیاز دارد در صنعت از استراتژی‌های بازاریابی رقبای خود و قیمت‌گذاری آنان مطلع باشد و روش‌های واکنشی مختلفی نسبت به آنان اتخاذ کند. عواملی مانند سطح تبلیغات، درجه نفوذ فناوری‌های اطلاعاتی، رقابت سازمان‌های آنلاین با آفلاین، مزیت‌های رقابتی غیر پایدار، استراتژی‌های رقابتی شاخص، جنگ‌های قیمتی و غیره از عوامل مؤثر بر این تهدید است.