انواع مختلف فرصت‌آفرینان (کارآفرینان)

انواع مختلف فرصت‌آفرینان (به اصطلاح رایج: کارآفرینان)

طی سی سال گذشته ایده کارآفرینی محبوبیت زیادی یافته است و فرصت‌آفرین تبدیل به یک قهرمان فرهنگی شده است. علیرغم اینکه واژه کارآفرین برای نخستین بار در مورد یک فرد که با فعالیتهای خود باعث متحول کردن اقتصاد می‌شود مطرح شد، امروزه گفته می‌شود که کارآفرینی دارای اجزای نگرشی و رفتاری است و تحقیقات به سمت استخراج ویژگی‌ها و فعالیت‌ها از فرد فرصت‌آفرین رفته است. فرصت‌آفرینان افراد مهمی برای اقتصاد کشورها به شمار می‌آیند؛ این افراد نه تنها از طریق ایجاد شرکت، بلکه از طریق ایجاد نوآوری و دگرگونی، باعث ارتقای سطح کیفیت زندگی جامعه می‌شوند. فرصت‌آفرینان به دلیل ویژگی‌های ذاتی و اکتسابی منحصربفردی که دارند قادر به ایفای این نقش مهم می‌باشند.

بنابراین لازم است تا ابتدا فرصت‌آفرین را بشناسیم. طی سالهای ۱۷۵۰ تا به امروز، در مکاتب اقتصادی، رفتاری و مدیریت به مفهوم فرصت‌آفرین پرداخته شده و تعاریف آن توسعه داده شده است. این واژه برای نخستین بار توسط کانسیلن و به معنای شخصی که بتواند مسئولیت بپذیرد بکار رفته است. یکی از مکاتب مهم که از دهۀ ۱۹۵۰ به درک این مفهوم پرداخته، مکتب روانشناسی است. این مکتب تلاش دارد تا نظریاتی مبتنی بر ویژگی‌های شخصیتی فرصت‌آفرین که باعث تمایز او از دیگران (مدیران یا غیرکارآفرینان) می‌شود ارائه نمایند. در این مکتب با استفاده از رویکرد ویژگی‌ها (Trait)، خصوصیاتی به افراد فرصت‌آفرین نسبت داده شده است و تحقیقات نشان داده ویژگی‌های مشترک قابل تأملی بین فرصت‌آفرینان وجود دارد.

علیرغم اینکه بطور معمول کارآفرینی به ایجاد و تأسیس شرکت ارتباط داده می‌شود، در قلب تعریف واژه فرصت‌آفرین مفهوم دگرگونی و استفاده از فرصتهای حاصل از دگرگونی از طریق نوآوری و انتقال منابع است. فرصت‌آفرین کسی است که متعهد می‌شود مخاطرات یک فعالیت اقتصادی را سازماندهی، اداره و تقبل کند و سعی دارد با ریسک کردن و ابتکار عمل، کسب سود نماید و با ایجاد نوعی دگرگونی، ارزش ایجاد کند. فرصت‌آفرینان هم در داخل و هم خارج از سازمان تعریف می‌شوند. فرصت‌آفرینان بیرونی افرادی هستند که در بیرون از سازمان به دنبال شناسایی، کشف و یا ساختن فرصتهایی هستند که قابل تبدیل به محصول، کسب و کار و ارزش اقتصادی باشند. این افراد پس از شناسایی فرصتها، مقدار ریسک و درآمد آن را بررسی می‌کنند و در صورتی که بتوانند آینده خوبی برای آن به تصویر بکشند، فرصت را تبدیل به کسب و کار می‌نمایند و منابع مورد نیاز برای آن را فراهم می‌آورند. این افراد برای شرکتهای بزرگ کار نمی‌کنند بلکه خود شرکتها را خلق می‌کنند، چیزی را خلق می‌کنند که پیش از آن وجود نداشته است، و در این راه شجاعت و اعتقاد لازم در تبدیل چشم‌اندازشان به واقعیت را دارند. فرصت‌آفرینان بیرونی دارای خصوصیاتی ذاتی یا اکتسابی از نظر توانایی، قابلیت یا ظرفیت هستند که طی تحقیقات بسیاری شناسایی شده است: این افراد فرصت‌جو و دارای توان تشخیص فرصتهای کسب سود، نوآور، دارای اعتماد به نفس، شروع‌کننده، قاطع و دارای انرژی زیاد، خودانگیخته، دارای چشم‌انداز واضح در مورد آنچه می‌خواهند بدست آورند، دارای قدرت تشخیص محیط و زمان مناسب برای اقدام، معتقد به ارائه محصول با کیفیت و برتری در محصول و مشتری‌مداری، علاقمند به قبول ریسک بالا و زندگی در عدم قطعیت هستند.

دسته‌بندی فرصت‌آفرینان (کارآفرینان)

بنابراین فرصت‌آفرینان دارای ویژگی‌ها و نگرش‌های خاصی هستند که منجر به رفتارهای نوآوری، ریسک‌پذیری و دگرگونی در محیط کسب‌وکار از طریق شرکت، کالاها و خدمات می‌گردد. این موضوع نشان می‌دهد که نمی‌توان هر فردی که سرمایه‌دار است، اقدام به ایجاد شرکت خود می‌نماید و یا شرکت کوچکی را ادامه می‌کند فرصت‌آفرین خواند. زیرا افراد با انگیزه‌های مختلفی دست به ایجاد شرکت خود می‌زنند و بنابراین صاحبان شرکتهای خصوصی لزوماً فرصت‌آفرین نیستند.

در برخی مطالعات نیز تأکید شده که فرصت‌آفرین با مدیر-مالک متفاوت است. شرکتهای جدید با دو دسته انگیزه متفاوت تأسیس می‌شوند:

1. دسته اول با انگیزه دستیابی به اهداف شخصی خود از جمله افزایش درآمد و ایجاد اشتغال برای خود و اعضای خانواده یا به دلیل اجبار شرایط، اقدام به ایجاد و مدیریت کسب‌وکار جدید می‌کنند. این افراد در زمینه کاری خود برجسته نیستند، وارد نوآوری نمی‌شوند، و رشد کمتری دارند.
2. دسته دوم با انگیزه استفاده از فرصتها، رشد دادن کسب‌وکار و دستیابی به سودآوری از این طریق، شرکت ایجاد می‌کنند. در دسته دوم، افراد رفتار نوآوری قابل توجهی دارند و برای کسب‌وکار خود تصمیمات راهبردی اخذ می‌نمایند، زیرا نیاز به دستیابی و موفقیت در این افراد بالاست، و از ایجاد و مدیریت شرکت خود به عنوان مسیری برای ارضای این نیاز استفاده می‌نمایند و در نتیجۀ آن، به سود و موفقیت می‌رسند. بنابراین سود برای این افراد انگیزه اصلی نیست. این افراد شانس بیشتری در شناسایی و دنبال کردن موفق فرصتهای بازار دارند.

دسته اول مدیر-مالک خوانده می‌شوند، و به دسته دوم عنوان فرصت‌آفرین (یا فرصت‌آفرین شومپیتری) اطلاق می‌شود.

دسته‌بندی‌های دیگری نیز وجود دارند. به عنوان مثال فرصت‌آفرین اجباری در مقابل فرصت‌آفرین فرصت مطرح شده است یا بین فرصت‌آفرین ابداعی که محصولات و روشهای جدیدی ارائه می‌کند با فرصت‌آفرین تقلیدی که کارهای کارآفرینان ابداعی را مشابه‌سازی و تکرار می‌نماید تمایز قائل شده است. این دسته‌بندی‌ها مهر تأییدی بر تفاوت بین افرادی که یک شرکت را تأسیس و مدیریت می‌نمایند هستند.

دسته‌بندی انواع مختلف کارآفرینان (فرصت‌آفرینان) (برگرفته از کارلند و همکاران، ۱۹۸۴)